ანტარქტიდის თავზე ოზონის ხვრელი მკვეთრად გაფართოვდა

სავარაუდო მიზეზი გამოვლენილია.

სექტემბერში ანტარქტიდაზე ოზონის ხვრელი მკვეთრად გაიზარდა და, მეცნიერთა პროგნოზების თანახმად, კიდევ უფრო გაფართოებას აპირებს. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ სავარაუდო მიზეზი ტემპერატურის უეცარი ვარდნაა.

ამის შესახებ ნათქვამია კოპერნიკის ატმოსფეროს მონიტორინგის სამსახურის (CAMS) ანგარიშში. გარდა ამისა, ოზონის საშუალო დონე ნორმაზე დაბალი იყო უზარმაზარ ტერიტორიაზე, რომელიც გრენლანდიიდან და ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე, იაპონიამდე და მოსკოვიის კამჩატკის ნახევარკუნძულამდე ვრცელდება.

„ანტარქტიდაზე ოზონის ხვრელის განვითარება წლიდან წლამდე შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს, რაც დამოკიდებულია ატმოსფერულ და ქიმიურ ფაქტორებზე. მიუხედავად იმისა, რომ მიმდინარე წლის სექტემბრის დასაწყისში მისი ფართობის სწრაფი ზრდა დავაფიქსირეთ, სხვა მაჩვენებლები ისტორიულ საშუალო მნიშვნელობებთან ახლოს რჩება. ეს მიგნებები ხაზს უსვამს ადამიანური ზემოქმედებისა და ბუნებრივი ფაქტორების რთული ურთიერთქმედების მონიტორინგის მნიშვნელობას. CAMS უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის მონაცემებს, პროგნოზებსა და ანალიზს, რომლებიც აუცილებელია ოზონის შრის მდგომარეობის გასაგებად და მისი გრძელვადიანი აღდგენის თვალყურის სადევნებლად“, — განაცხადა ლორენს რუილმა, კოპერნიკის ატმოსფეროს მონიტორინგის სამსახურის დირექტორმა.

CAMS-ის დიაგრამა ოზონის ხვრელის ფართობის შესახებ 2026 წლის 12 სექტემბრის მდგომარეობით. წითელი ხაზი მიმდინარე წლის მონაცემებს აჩვენებს, ხოლო წყვეტილი წითელი ხაზი მომდევნო 5 დღის პროგნოზია. უფრო სქელი, მუქი ლურჯი ხაზი ოზონის ხვრელის განვითარებას მთელი 2025 წლის განმავლობაში აჩვენებს. ღია ლურჯი ხაზი 2024 წელს წარმოადგენს. ნაცრისფერი ფერები 1979-დან 2023 წლამდე პერიოდს მიუთითებს.

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ აგვისტოში ოზონის ხვრელი წინა 46 წლისთვის დამახასიათებელი ტემპით ვითარდებოდა და მისმა ფართობმა დაახლოებით 15 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს მიაღწია.

სექტემბრის პირველ ნახევარში ეს მაჩვენებელი მკვეთრად გაიზარდა და შაბათს, 12 სექტემბერს, 25 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს მიაღწია.

ეს იმ პერიოდის საშუალო მაჩვენებელზე დაახლოებით 5 მილიონი კვადრატული კილომეტრით მეტია.

„პროგნოზები სექტემბრის შუა რიცხვებში ფართობის შემდგომი ზრდის შესაძლებლობაზე მიუთითებს. სამხრეთ ნახევარსფეროს სტრატოსფეროში ოზონის შემცირება იმიტომ ხდება, რომ დაბალი ტემპერატურა ხელს უწყობს პოლარული სტრატოსფერული ღრუბლების წარმოქმნას, რომლებიც მონაწილეობენ ჰალოგენების მიერ ოზონის ქიმიური განადგურების გააქტიურებაში მზის სინათლის არსებობისას სამხრეთის გაზაფხულზე (აგვისტოდან ნოემბრამდე)“, — იტყობინება CAMS.

აღსანიშნავია, რომ ოზონის ხვრელმა რეკორდულ ზომას (29,6 მილიონი კვადრატული კილომეტრი) 2006 წლის სექტემბერში მიაღწია. ბოლო წლებში ის მცირდება, რაც ოზონის შრის ნაწილობრივ აღდგენაზე მიუთითებს.

ოზონის შრე სტრატოსფეროში, დედამიწის ზედაპირიდან 15-დან 50 კილომეტრამდე სიმაღლეზე მდებარეობს.

მას პლანეტის ბუნებრივ „მზისგან დამცავ საშუალებად“ შეიძლება ვუწოდოთ. ოზონი სამი ჟანგბადის ატომისგან შემდგარი მოლეკულაა, რომელიც ბუნებრივად მცირე რაოდენობით გვხვდება. მიწის ზედაპირთან უფრო ახლოს ოზონი შეიძლება ასევე წარმოიქმნას მზის სინათლესა და დაბინძურებულ ჰაერს შორის ფოტოქიმიური რეაქციების შედეგად, რაც მავნე სმოგს ქმნის.

სტრატოსფეროში ოზონი „ფარის“ ფუნქციას ასრულებს და პლანეტას პოტენციურად მავნე ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან იცავს, რომელიც კანის კიბოს გამომწვევი მთავარი მიზეზია.