Antarktika üzerindeki ozon deliği hızla büyüdü

Olası neden açıklandı.

Eylül ayında Antarktika üzerindeki ozon deliği hızla büyüdü ve bilim insanlarının tahminlerine göre daha da büyümek üzere. Araştırmacılar, nedenin muhtemelen sıcaklığın ani düşüşü olduğunu düşünüyor.

Bu, Kopernik Atmosfer İzleme Servisi'nin (CAMS, yani Copernicus Atmosphere Monitoring Service) raporunda belirtiliyor. Ayrıca ortalama ozon seviyesi, geniş bir bölgede olağanın altındaydı: Grönland ve Avrupa'dan Orta Asya, Japonya ve Moskovi'deki Kamçatka Yarımadası'na kadar.

«Antarktika üzerindeki ozon deliğinin gelişimi, bir dizi atmosferik ve kimyasal faktöre bağlı olarak yıldan yıla önemli ölçüde değişebilir. Bu yıl eylül ayının başında alanının hızla büyüdüğünü gözlemlemiş olsak da diğer göstergeler tarihsel ortalama değerlere yakın seyretmeye devam ediyor. Bu bulgular, insan kaynaklı etkiler ile doğal faktörler arasındaki karmaşık etkileşimin izlenmesinin önemini vurguluyor. CAMS, ozon tabakasının durumunu anlamak ve uzun vadeli iyileşmesini takip etmek için gerekli yüksek kaliteli verileri, tahminleri ve analizleri sağlıyor», – dedi Lorenz Ruy, Kopernik Atmosfer İzleme Servisi direktörü.

CAMS'ın 12 Eylül 2026 itibarıyla ozon deliğinin alanını gösteren diyagramı. Kırmızı çizgi, mevcut yıla ait verileri; kırmızı kesikli çizgi ise önümüzdeki 5 güne ilişkin tahmini gösteriyor. Daha kalın ve koyu mavi çizgi, ozon deliğinin 2025 yılı boyunca gösterdiği seyri ifade ediyor. Daha açık mavi çizgi 2024 yılını gösteriyor. Gri tonlar, 1979'dan 2023'e kadar olan dönemi belirtiyor.

Araştırmacılar, ozon deliğinin ağustos ayında önceki 46 yıl için tipik bir hızla geliştiğini ve yaklaşık 15 milyon kilometrekarelik bir alana ulaştığını tespit etti.

Eylül ayının ilk yarısında bu gösterge hızla yükseldi ve 12 Eylül cumartesi günü 25 milyon kilometrekareye ulaştı.

Bu, söz konusu dönem için ortalama değerden yaklaşık 5 milyon kilometrekare daha fazla.

«Tahminler, alanın eylül ortasında daha da büyüyebileceğine işaret ediyor. Güney yarımkürenin stratosferindeki ozon tabakasının incelmesi, düşük sıcaklıkların kutupsal stratosferik bulutların oluşumunu teşvik etmesinden kaynaklanıyor. Bu bulutlar, güney ilkbaharında (ağustostan kasıma kadar) güneş ışığı mevcutken halojenler aracılığıyla ozonun kimyasal olarak yok edilmesini etkinleştirmede belirli bir rol oynuyor», – diye bildirdi CAMS.

Hatırlatmak gerekirse, ozon deliği eylül 2006'da rekor boyuta (29,6 milyon kilometrekare) ulaştı. Son yıllarda küçüldüğü gözlemleniyor; bu da ozon tabakasının kısmen iyileştiğine işaret ediyor.

Ozon tabakası, Dünya yüzeyinin 15 ila 50 kilometre üzerindeki stratosferde bulunuyor.

Gezegenin doğal «güneş kremi» olarak adlandırılabilir. Ozon, doğada küçük miktarlarda bulunan ve üç oksijen atomundan oluşan bir moleküldür. Ozon, yeryüzüne daha yakın kesimlerde güneş ile kirli hava arasındaki fotokimyasal reaksiyonlar sonucunda da oluşabilir ve zararlı bir sis oluşturabilir.

Stratosferde ozon, gezegeni cilt kanserinin başlıca nedeni olan potansiyel olarak zararlı ultraviyole ışınlarından koruyan bir «kalkan» görevi görür.