İspanya ve Fransa örneğinde konut ve eğitim krizlerinin sistematik çözümü

Ben sistemik çözüm derken tek bir sübvansiyonu, yasağı ya da ücret artışını değil, sorunu sürekli yeniden üreten mekanizmanın değiştirilmesini kastediyorum.

İki durum için kök sorunları şöyle formüle ederdim:

• İspanya: konut arzının, insanların gerçekten yaşamak ve çalışmak istediği yerlerde, hane halkı sayısıyla yaklaşık aynı hızda uzun vadeli olarak artabilmesini sağlamak.
• Fransa: okul sistemini ölçülebilir bilgi ve becerileri istikrarlı biçimde üretecek, ayrıca sistemin yeterli sayıda nitelikli öğretmeni çekebilmesini, yetiştirebilmesini ve elinde tutabilmesini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırmak.

Bu nedenle her iki durumda da fiyatlardan değil, sistemin üretim kapasitesinden başlardım: İspanya’da konut, Fransa’da eğitim alanında.

1. İspanya: konut

Bir numaralı nedenin, talebin yoğunlaştığı yerlerde arz açığı olduğunu düşünüyorum

Bu, yeterince iyi doğrulanmış bir teşhistir.

OECD’nin 2025 tarihli değerlendirmesine göre, 2022–2024 yıllarında İspanya’da yaklaşık 345 bin daire için izin verilirken, hane halkı sayısı yaklaşık 604 bin arttı. OECD, Banco de España’ya da atıfta bulunarak, 2022–2025 yıllarında birikmiş konut açığını yaklaşık 600 bin birim olarak tahmin ediyor. OECD

Dolayısıyla temel modelim şu:

yeni hane halkları > yeni konut → açık → daireler için rekabet → fiyatların ve kiraların yükselmesi.

Airbnb, yabancı alıcılar, turizm, kredi faizleri ve benzeri unsurlar bu süreci güçlendirebilir, ancak temel açığı tek başlarına açıklamazlar.

2. Temel reform — inşaatı esnek hâle getirmek

İspanya genelinde geçerli bir mekanizma oluştururdum:

belirli bir kentsel yığılma alanında nüfus ve hane halkı sayısı 2–3 yıl boyunca konut stokundan daha hızlı artarsa, izin verilen konut yapılaşmasının artırılması otomatik olarak devreye girer.

Bu şu anlama gelir:

• uygun arazinin kullanım amacının daha hızlı değiştirilmesi;
• metro ve tren istasyonlarının çevresinde yapı yoğunluğunun artırılması;
• ofis ve ticari binaların konuta dönüştürülmesinin kolaylaştırılması;
• belediyelerin onay süreçleri için süre sınırlandırılması;
• tip projeler ve standartlaştırılmış izinler;
• belediyelere yeni konut miktarıyla orantılı altyapı finansmanı sağlanması.

Arazi kısıtlamalarını, uzun prosedürleri, inşaat maliyetlerini ve yetersiz yatırımları OECD, 2026 yılında OECD ülkelerindeki konut yetersizliğinin yapısal nedenleri arasında sayıyor. OECD

Bu, bir dairenin «doğru» fiyatını idari olarak belirleme girişimlerinden daha önemlidir.

3. Daha sonra satılamayacak kalıcı bir sosyal konut stoku oluşturmak

Burada iki şeyi birbirinden ayırırdım:

konut piyasası ve piyasaya karşı sosyal güvence.

OECD’nin 2025 tarihli verilerine göre sosyal kiralık konutlar, İspanya’daki konut stokunun yalnızca yaklaşık %3’ünü oluşturuyor. OECD

Soyut bir «%10» ya da «%15» hedefi koymazdım. Daha iyi mekanizma şu:

her kentsel yığılma alanında sosyal konut stoku, uygun fiyatlı konut bekleme listesi ve daha yoksul hane halklarının konut için harcadığı gelir payı belirlenmiş eşiğin altına inene kadar kademeli olarak artırılır.

Üstelik daireler belediyelere veya bölgesel konut şirketlerine ait olmalı ve 30–50 yıl sonra da kiralık konut stoku olarak kalmalı, birkaç yıl içinde özel mülkiyete dönüşmemelidir.

Bu, birikimli bir etki yaratır: her vergi mükellefi kuşağı programa yeniden baştan başlamaz.

4. Daireler değil, kentsel yığılma alanları inşa etmek

Bana göre bu, sistemik çözümün en önemli bölümlerinden biridir.

Barselona’ya 40 km uzaklıktaki bir daire ucuz olsa, ancak kişi yolda iki saat harcasa, bu daire ekonomik açıdan Barselona’daki bir dairenin tam anlamıyla ikamesi değildir.

Bu nedenle:

konut politikası + banliyö demiryolu + metro + iş olanakları = tek bir sistem.

Örneğin:

yeni hızlı banliyö ulaşım istasyonu → 500–1000 m yarıçapında yoğun konut yapılaşması bölgesi → okullar, sağlık hizmetleri, mağazalar → on binlerce ek daire.

Bu, tüm nüfusu tarihî merkezde yoğunlaştırmaya gerek kalmadan kentin fiilî alanını genişletir.

5. Kısa vadeli turistik kiralama — İspanya genelinde aynı şekilde değil, yerel olarak düzenlenmeli

1 Temmuz 2025'ten itibaren İspanya'da çevrim içi platformlardaki kısa vadeli kiralamalar için zorunlu kayıt sistemi yürürlükte; İspanya Hükûmeti, Konut Bakanlığı, 2025 sistem başlatılmadan önce kayıt numarası almak için 215 binden fazla başvuru yapıldığını bildirmişti. La Moncloa

Bu verileri otomatik bölgesel düzenleme için kullanırdım.

Örneğin:

A bölgesi: dairelerin %1'i turistik amaçlı → müdahale etmek için neredeyse hiç neden yok.

B bölgesi: dairelerin %15'i turistik amaçlı + kiralar hızla artıyor + konut stoku artmıyor → yeni turistik ruhsatlar geçici olarak durdurulur.

Yani turizmin kendisi değil, kıtlık düzenlenir.

6. Vergi sistemi konutların kullanılmasını teşvik etmeli

Şunlar arasında ayrım yapardım:

• asıl konut;
• normal uzun vadeli kiralama;
• haklı bir neden olmaksızın yıllarca boş kalan daire;
• profesyonel kısa vadeli turistik işletme.

Ancak burada önemli olan ilke şu:

boş konut vergisi yeni bir daire yaratmaz.

Mevcut dairelerin bir kısmını piyasaya geri döndürebilir; bu nedenle yardımcı bir araçtır, temel araç değil.

İspanya sistemi nasıl görünürdü

Bunu tek bir döngüye indirgerdim:

demografi → ihtiyaç tahmini → arazi → altyapı → inşaat → sosyal konut stoku → fiilî erişilebilirliğin denetimi → yeni döngü.

Ve temel KPI, devletin ne kadar para harcadığı değil, şu olurdu:

tipik bir hane halkının kendi kentsel yığılma bölgesinde uygun bir konuta sahip olabilmesi için kaç yıl/aylık gelir gerektiği.

2. Fransa: okul eğitimi

Burada modelim önemli ölçüde farklı.

Öğretmen maaşı önemli, ancak eğitim krizini bir maaş sorunu olarak tanımlamazdım.

Verilere göre OECD, Education at a Glance 2025, Fransız öğretmenlerin göreli ücretlerle ilgili gerçekten sorunları var: 2024'te ilkokul öğretmeninin fiilî geliri, yükseköğrenim görmüş diğer çalışanların gelirinden yaklaşık %26 daha düşük, alt ortaokul öğretmeninin geliri ise %18 daha düşüktü. Özellikle zayıf olan nokta kariyer ortasıdır. OECD

Ancak para tek başına, bir çocuğun dokuz yıllık okulun ardından neleri yapabildiğini belirlemez.

Bu nedenle başka bir yerden başlardım.

1. Okulun asgari zorunlu çıktısını belirlemek

Her aşamanın sonunda çocuğun gerçekten yapabilmesi gereken şeylerin kısa bir listesi bulunmalı.

Örneğin, ilkokuldan sonra:

• bilmediği bir metni okuyabilmek;
• içeriğini açıklayabilmek;
• bağlantılı bir metin yazabilmek;
• temel aritmetik işlemleri yapabilmek;
• kesirler, yüzdeler ve niceliklerle çalışabilmek;
• basit bir problemi çözebilmek;
• bilgi bulup doğrulayabilmek.

«Tanıştı», «yetkinlik geliştirdi» değil, şu:

bilir → anlar → kendi başına yapabilir.

Bu, eğitim sürecini eğitim çıktısından ayırmayı sağlar.

2. Her çocuğun ulusal düzeyde değerlendirilmesi, ancak okulu cezalandırmak için değil

Örneğin 8, 11, 14 ve 16 yaşlarında kısa dış değerlendirmeler başlatırdım.

Sonuç, okulları sıralamak için gerekli değil.

Şu somut soruya yanıt verir:

bu çocuğun eğitim yolculuğunda boşluk tam olarak nerede ortaya çıktı?

Çocuk 12 yaşında kesirleri anlamıyorsa, cebir programını olduğu gibi sürdürmenin bir anlamı yoktur.

Sistem otomatik olarak telafi modülü atamalıdır.

3. «Yaşa göre müfredat»tan bilgi kontrol noktaları modeline geçiş

Örneğin:

okuma ↓ metni anlama ↓ gerekçelendirme ↓ kaynaklarla çalışma ↓ karmaşık metin analizi

Önceki düzey öğrenilmemişse sistem bunu görür.

Aynı şey:

aritmetik ↓ kesirler ↓ oranlar ↓ cebir ↓ fonksiyonlar

Bu, sınıftaki çocuk sayısını 25'ten 18'e düşürmekten çok daha sistemlidir.

OECD, 2025 yılında, daha küçük sınıfların öğrenme sonuçları üzerindeki genel etkisine ilişkin ampirik verilerin karma olduğunu, ancak daha küçük sınıfların dezavantajlı sosyal konumdaki öğrenciler için yararlı olabileceğini doğrudan belirtiyor. OECD

Bu nedenle «sınıfta 15 öğrenci»yi evrensel bir hedef haline getirmezdim.

4. Öğretmen, düşük ücretli bir devlet programı uygulayıcısı değil, yüksek nitelikli bir uzman olmalıdır

Burada artık mesleğin reformu gerekiyor.

2025 yılında Fransa Eğitim Bakanlığı, devlet sistemi sınavlarında 23.258 kadro açtı ve 21.484 adayı kabul etti. İlkokullarda durum iyileşti, ancak Créteil, Versailles, Guyane ve Mayotte'de sorunlar devam etti; matematikte önerilen kadroların yalnızca %74,4'ü dolduruldu. Fransa Millî Eğitim Bakanlığı, 4 Temmuz 2025. Ministère de l'Education nationale

Daha yeni veriler olan OECD PISA 2025, Eylül 2026'da yayımlandı: Fransız öğrencilerin %45'i, müdürleri öğretmen eksikliğinin öğrenmeyi bir ölçüde engellediğini bildiren okullarda eğitim görüyordu. 2022'de bu oran daha da kötüydü: %67. OECD

Dolayısıyla aynı anda şunlar gerekiyor:

daha yüksek ücret + makul bir kariyer yolu + güçlü seçme sistemi + nitelikli eğitim.

Dört maddeden yalnızca biri değil.

5. Pedagojik kariyer modelinin kendisinin değiştirilmesi

Şu anda birçok devlet sisteminde ağırlıklı olarak dikey bir yol bulunmaktadır:

öğretmen → kıdemli öğretmen → yönetim.

Ben mesleki kademeler oluştururdum:

Öğretmen I → Öğretmen II → Usta Öğretmen → eğitim uzmanı/mentor.

Bu durumda «Usta Öğretmen» sınıfta kalmaya devam ederek çok daha fazla kazanabilir.

Bu, temel bir sorunu çözer: en iyi öğretmenin kariyer yapmak için öğretmenliği bırakması gerekmez.

Ayrıca terfi yalnızca kıdeme bağlı olmamalıdır.

OECD'nin 2024 verileri, gerçekten de Fransa'ya özgü bir sorunu gösteriyor: başlangıç maaşı OECD ortalamasına zaten yakın, ancak kariyerin yaklaşık 15. yılındaki maaşlar önemli ölçüde geride kalıyor__. OECD

6. Güçlü bir öğretmene daha fazla özerklik tanınmalı, ancak sonuç ölçülmelidir

Ben bunları ayırırdım:

devlet belirler:

• asgari bilgi;
• aşamalar;
• standartlaştırılmış tanılama;

öğretmen belirler:

• yöntemi;
• tempoyu;
• örnekleri;
• ders kitaplarını;
• açıklama biçimini;
• ek materyalleri.

Yani:

sonuç konusunda katı bir standart + bu sonuca ulaşma yönteminde özgürlük.

Bana göre bu, karşıt uçlardan (ya öğretim yönteminin tamamen merkezileştirilmesinden ya da ortak gerekliliklerin bulunmamasından) daha iyi bir yapıdır.

7. En fazla kaynak «yoksul okula» değil, belirli bir açığa

Toplumsal köken kuşkusuz önemlidir, ancak bölgenin idari kategorisi fazlasıyla kabadır.

Finansmanı yaklaşık olarak şöyle oluştururdum:

her öğrenci için temel finansman + dil desteği + okuma desteği + matematik desteği + özel eğitim ihtiyaçları + sosyal faktörler

Böylece gerçekten zor durumdaki öğrencilerin yoğunlaştığı okul otomatik olarak daha fazlasını alır:

• öğretmenlik saatleri;
• asistanlar;
• psikologlar;
• destek öğretmenleri.

İdari etikete değil, gerçek ihtiyaca finansman sağlanır.

3. İki reformun en önemli ortak özelliği

İlk bakışta konut ve eğitimin ortak hiçbir yanı yoktur.

Ama sistemik sorun aynıdır:

politikalar görünür belirtiye tepki verir                 ↓ konut fiyatı / öğretmen eksikliği                 ↓ sübvansiyon / yasak / ek ödeme

Sistemi farklı şekilde kurardım:

İHTİYAÇ  ↓ ÖLÇÜM  ↓ ÜRETİM KAPASİTESİ  ↓ SONUÇ  ↓ GERİ BİLDİRİM  ↓ DÜZELTME

İspanya için:

kaç hane ortaya çıkıyor → sistem kaç uygun konut yaratma kapasitesine sahip.

Fransa için:

çocuğun hangi bilgileri edinmesi gerekiyor → edindi mi → edinmediyse sistem tam olarak nerede aksadı.

Uzun vadeli sistemik çözümün özünü tam da bu iki mekanizmanın oluşturduğuna inanıyorum.

Meryem Ana Kilisesi Patriği