მოსწავლეთა პროტესტები საფრანგეთში

საფრანგეთში სკოლებში მასობრივი საპროტესტო აქციები და ლიცეუმების ბლოკადები დაიწყო, რაც პოლიციასთან ძალადობრივ შეტაკებებში გადაიზარდა. გაფიცვების ტალღამ მოიცვა პარიზი, ლილი, ნანტი, მარსელი, ლიონი და სხვა დიდი ქალაქები. [1, 2]

მოსწავლეები საგანმანათლებლო დაწესებულებების შესასვლელებს ნაგვის ურნებით ბარიკადავენ და ცეცხლს უკიდებენ, პოლიცია კი ცრემლსადენ გაზს იყენებს. ჯერჯერობით 160-ზე მეტი საშუალო სკოლის მოსწავლე უკვე დააკავეს. [1, 2, 3, 4]

მოზარდების მთავარი მიზეზები და მოთხოვნები

პროტესტებს ფრანგი ლიცეუმის მოსწავლეთა კავშირი (USL) კოორდინაციას უწევს. მოსწავლეები უკმაყოფილოები არიან სწავლის პირობებით, რომლებსაც დამქანცველად აღწერენ: [1]

• კადრების ნაკლებობა: ბევრ ლიცეუმს კრიტიკულად აკლია მასწავლებლები, მასწავლებელთა თანაშემწეები, სკოლის ექთნები და სოციალური მუშაკები. ზოგიერთ დამამთავრებელ კლასში ძირითად საგამოცდო საგნებში (ფრანგულსა და ფილოსოფიაში) მასწავლებლები საერთოდ არ არიან. [1]
• გადატვირთული კლასები: ერთ კლასში მოსწავლეთა რაოდენობა ხშირად 32–35-ს აღწევს. [1]
• დამქანცველი განრიგი: აქციის მონაწილეთა პლაკატებზე გვხვდება ისეთი ლოზუნგები, როგორიცაა "8:00-დან 18:00-მდე — სწავლისთვის უფრო მეტი საათია, ვიდრე ძილისთვის". [1, 2]
• საცხოვრებელი პირობები: ლიცეუმის მოსწავლეები ჩივიან შენობების ავარიულ მდგომარეობასა და ბოლო პერიოდში ზაფხულის სიცხის ტალღების დროს გადახურებულ საკლასო ოთახებში კონდიცირების არქონაზე. [1, 2]

პოლიტიკური კონტექსტი და საყოველთაო გაფიცვა

ეს აჯანყება იზოლირებული არ არის — ის დაემთხვა საჯარო სექტორის თანამშრომელთა ქვეყნის მასშტაბით გაფიცვას. [1]

• ბიუჯეტის შემცირება: პრემიერ-მინისტრ სებასტიან ლეკორნუს მთავრობა 2027 წლის ბიუჯეტში სახელმწიფო ხარჯების 54 მილიარდი ევროთი მასშტაბურ შემცირებას, ასევე საჯარო მოხელეთა ხელფასების გაყინვას გეგმავს.
• მასწავლებელთა სოლიდარობა: შედეგად, მასწავლებლებმაც მხარი დაუჭირეს ლიცეუმის მოსწავლეთა პროტესტს — პროფკავშირების შეფასებით, მუშაობა დაწყებითი კლასების მასწავლებელთა დაახლოებით 40%-მა შეწყვიტა.
• პოლიტიკური პოლარიზაცია: საფრანგეთის საპრეზიდენტო არჩევნებამდე დაახლოებით შვიდი თვე რჩება და პროტესტები სწრაფად იქცა პოლიტიკურ იარაღად. პრემიერ-მინისტრმა ლიცეუმის მოსწავლეთა ქმედებებსა და მემარცხენე ოპოზიციური პარტიის "La France Insoumise" (LFI) რადიკალურ მოწოდებებს უპასუხისმგებლო ესკალაცია უწოდა. მემარცხენე პოლიტიკოსები კი აცხადებენ, რომ ახალგაზრდების მოთხოვნები სრულიად ლეგიტიმურია და ხელისუფლებამ უბრალოდ შეწყვიტა განაპირა ტერიტორიებისა და ღარიბი გარეუბნების დაფინანსება.[1, 2, 3, 4, 5]

მართლაც, საფრანგეთის სასკოლო განათლების სისტემაში არსებული პრობლემები ნამდვილად სერიოზულია. ეკონომიკური ანგარიშები, საერთაშორისო რეიტინგები (PISA) და თავად პედაგოგების განცხადებები ადასტურებს, რომ ბოლო წლებში საფრანგეთის საჯარო განათლების სისტემა ღრმა სტრუქტურულ კრიზისში აღმოჩნდა. ლიცეუმის მოსწავლეების ქუჩებში წარმოთქმული ემოციური გამოსვლები ქრონიკული პრობლემების მხოლოდ ხილული აისბერგის წვერია. [1, 2, 3]

ამ კრიზისის სიღრმესა და რეალურობას ოთხი ძირითადი ფაქტორი ადასტურებს:

1. კადრების კატასტროფული დეფიციტი (დასაქმების კრიზისი)

საფრანგეთში მასწავლებლების ფართოდ გავრცელებული დეფიციტი დადასტურებული ფაქტია. ქვეყნის წამყვანი მასწავლებელთა პროფკავშირის, SNES-FSU-ის, მონაცემებით, სასწავლო წლის დასაწყისში ქვეყნის საშუალო და უმაღლესი საფეხურის სკოლების 50%-ზე მეტს სრულად დაკომპლექტებული პედაგოგიური კოლექტივი არ ჰყავდა. [1, 2]

• მიზეზი: საფრანგეთში მასწავლებლობა პრესტიჟს კარგავს დაბალი ხელფასების გამო, რომლებიც ქრონიკულად ჩამორჩება OECD-ის წევრ ქვეყნებში არსებულ საშუალო მაჩვენებელს, ასევე რთული სამუშაო პირობებისა და ბიუროკრატიის მაღალი დონის გამო. [1, 2]
• შედეგი: მხოლოდ ბოლო ათწლეულში ნებაყოფლობით გადამდგარი მასწავლებლების რაოდენობა ოთხჯერ გაიზარდა, მაშინ როცა ათასობით ვაკანსიის შევსება უბრალოდ შეუძლებელია. [1]

2. ევროპაში ყველაზე დიდი კლასები

გადატვირთულ საკლასო ოთახებთან დაკავშირებით აქციის მონაწილეთა განცხადებებს მკაფიო სტატისტიკური მტკიცებულებები ამყარებს. ევროპული მონიტორინგის სამსახურების მონაცემებით, საფრანგეთში ევროკავშირისა და OECD-ის ყველა ქვეყანას შორის ერთ კლასში მოსწავლეთა საშუალო რაოდენობა ყველაზე მაღალია. მაშინ, როცა ევროპული საშუალო მაჩვენებელი კლასში 19 მოსწავლეა, საფრანგეთში ეს რიცხვი დაწყებით სკოლაში 22-დან იწყება, ლიცეუმის უფროს კლასებში კი რეგულარულად 30–32 მოსწავლეს აჭარბებს. ასეთ პირობებში მასწავლებლებს ფიზიკურად არ შეუძლიათ თითოეულ მოსწავლეს დრო დაუთმონ. [1, 2, 3]

3. საბიუჯეტო “დახრჩობა” და საშტატო ერთეულების შემცირება

მაშინ, როცა მოსწავლეები და მასწავლებლები დამატებით დაფინანსებას ითხოვენ, პრემიერ-მინისტრ სებასტიან ლეკორნუს მთავრობა საპირისპიროს აკეთებს — ცდილობს ქვეყანა საბიუჯეტო დეფიციტისგან იხსნას. ბიუჯეტის პროექტი 54 მილიარდი ევროს ოდენობის მკაცრ, შემზღუდველ ზომებს ითვალისწინებს, რომლებიც პირდაპირ ეხება საჯარო სექტორს: დაგეგმილია განათლების სფეროს თანამშრომელთა ხელფასების ფართომასშტაბიანი გაყინვა, ასევე დაახლოებით 4 000 მასწავლებლის საშტატო ადგილის გაუქმება. ხელისუფლება ამას დემოგრაფიული კლების (ბავშვების რაოდენობის შემცირების) მოტივით ამართლებს, თუმცა პროფკავშირები აცხადებენ, რომ საბოლოოდ ეს განათლების ხარისხს გაანადგურებს. [1, 2, 3, 4, 5]

4. შედეგების გაუარესება და უთანასწორობა

PISA-ს საერთაშორისო შეფასებების ოფიციალური შედეგები აჩვენებს, რომ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ფრანგი მოსწავლეების წილი, რომლებსაც მათემატიკასა და კითხვაში ცოდნის დაბალი დონე აქვთ, 11–12%-ით გაიზარდა, მაშინ როცა მაღალი შედეგების მქონე მოსწავლეების წილი მნიშვნელოვნად შემცირდა. გარდა ამისა, ფრანგული სისტემა მსოფლიოში სოციალური უთანასწორობის ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ დონეს ავლენს: ღარიბი ოჯახებიდან ან ემიგრანტებით დასახლებული გარეუბნებიდან გამოსულ ბავშვებს ხარისხიანი განათლების მიღება რამდენჯერმე უფრო უჭირთ, ვიდრე შეძლებული ოჯახებიდან გამოსულ მოსწავლეებს, რომელთა მშობლებიც სულ უფრო ხშირად ირჩევენ ძვირადღირებულ კერძო ლიცეუმებს. [1, 2, 3]

ამ ფაქტების გათვალისწინებით, საფრანგეთის სკოლებში კრიზისი სრულიად რეალურია. ლიცეუმების მოსწავლეების პროტესტი მოზარდების რეაქციაა იმაზე, რასაც ისინი ყოველდღე ხედავენ: გაკვეთილები უქმდება, რადგან მასწავლებლები არ არიან, სკოლის შენობები მოძველებულია, საკლასო ოთახები კი გადაჭედილია. [1, 2, 3]