Fransa'daki öğrenci protestoları

Fransa’da kitlesel okul protestoları ve liselerin abluka altına alınması başladı; protestolar polisle şiddetli çatışmalara dönüştü. Grev dalgası Paris, Lille, Nantes, Marsilya, Lyon ve diğer büyük kentleri sardı. [1, 2]

Öğrenciler eğitim kurumlarının girişlerini çöp konteynerleriyle barikatlıyor, bunları ateşe veriyor; polis ise buna karşılık göz yaşartıcı gaz kullanıyor. Şimdiye kadar 160’tan fazla lise öğrencisi gözaltına alındı. [1, 2, 3, 4]

Gençlerin başlıca nedenleri ve talepleri

Protestoları Fransa Liseliler Sendikası (USL) koordine ediyor. Öğrenciler, yorucu olarak nitelendirdikleri eğitim koşullarından memnun değil: [1]

• Personel eksikliği: Birçok lisede öğretmen, öğretmen yardımcısı, okul hemşiresi ve sosyal hizmet uzmanı kritik ölçüde eksik. Bazı son sınıflarda temel sınav derslerinin (Fransızca ve felsefe) öğretmeni hiç yok. [1]
• Kalabalık sınıflar: Bir sınıftaki öğrenci sayısı çoğu zaman 32–35 kişiye ulaşıyor. [1]
• Yorucu program: Protestocuların afişlerinde “8.00’den 18.00’e kadar — uykudan daha fazla ders saati” gibi sloganlar görülebiliyor. [1, 2]
• Fiziki koşullar: Liseliler, binaların bakımsız ve tehlikeli durumda olmasından ve yakın zamanda yaşanan yaz sıcakları dalgaları sırasında aşırı ısınan sınıflarda klima bulunmamasından şikâyet ediyor. [1, 2]

Siyasi bağlam ve genel grev

Bu isyan münferit değil — kamu sektörü çalışanlarının ülke çapındaki genel greviyle aynı zamana denk geldi. [1]

• Bütçe kesintileri: Başbakan Sébastien Lecornu hükümeti, 2027 bütçesinde kamu harcamalarını 54 milyar avro gibi büyük bir miktarda azaltmayı ve kamu çalışanlarının maaşlarını dondurmayı planlıyor.
• Öğretmenlerin dayanışması: Bu nedenle liselilerin protestosunu öğretmenler de destekledi — sendikaların tahminlerine göre ilkokul öğretmenlerinin yaklaşık %40’ı işi bıraktı.
• Siyasi gerilim: Fransa’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerine yaklaşık 7 ay kalmışken protestolar hızla siyasi bir silaha dönüştü. Başbakan, liselilerin eylemlerini ve sol muhalefet partisi “Boyun Eğmeyen Fransa”nın (LFI) radikal çağrılarını sorumsuz bir tırmanış olarak nitelendirdi. Buna karşılık sol siyasetçiler, gençlerin taleplerinin tamamen meşru olduğunu ve iktidarın banliyöler ile yoksul kenar mahallelere yönelik finansmanı basitçe terk ettiğini savunuyor.[1, 2, 3, 4, 5]

Evet, Fransa’daki okul eğitiminin sorunları gerçekten ciddi. Ekonomik raporlar, uluslararası sıralamalar (PISA) ve eğitim çalışanlarının kendi açıklamaları, son yıllarda Fransa’daki devlet eğitim sisteminin derin bir yapısal krize sürüklendiğini doğruluyor. Liselilerin sokaklardaki duygusal çıkışları, kronik sorunlar buzdağının yalnızca görünen kısmı. [1, 2, 3]

Bu krizin derinliğini ve gerçekliğini dört temel faktör doğruluyor:

1. Felaket boyutunda personel eksikliği (İşe alım krizi)

Fransa’daki kitlesel öğretmen açığı belgelenmiş bir gerçek. Önde gelen ulusal öğretmen sendikası SNES-FSU verilerine göre, eğitim-öğretim yılının başında ülkenin ortaokullarının ve liselerinin %50’sinden fazlasında kadro tamamen doldurulmamıştı. [1, 2]

• Neden: Fransa’da öğretmenlik mesleği, OECD ülkelerinin ortalamasının kronik olarak gerisinde kalan düşük maaşlar, zorlu çalışma koşulları ve yüksek bürokrasi düzeyi nedeniyle itibarını kaybetti. [1, 2]
• Sonuç: Yalnızca son on yılda öğretmenlerin kendi isteğiyle istifa etme sayısı dört katına çıktı ve binlerce boş kadroyu dolduracak kimse bulunamıyor. [1]

2. Avrupa’nın en kalabalık sınıfları

Protestocuların aşırı kalabalık sınıflarla ilgili iddiaları, açık bir istatistiksel temele dayanıyor. Avrupa izleme kuruluşlarının verilerine göre Fransa, tüm AB-OECD ülkeleri arasında sınıf başına düşen ortalama öğrenci sayısının en yüksek olduğu ülke. Avrupa ortalaması sınıf başına 19 öğrenci iken, Fransa'da bu sayı ilkokulda 22'den başlıyor ve liselerin üst sınıflarında düzenli olarak 30–32 kişiyi aşıyor. Böyle koşullarda öğretmenlerin her öğrenciye zaman ayırması fiziksel olarak mümkün değil. [1, 2, 3]

3. Bütçenin «boğulması» ve kadro kesintileri

Öğrenciler ve öğretmenler ek finansman talep ederken, Başbakan Sébastien Lecornu hükümeti bütçe açığından kurtarmaya çalışarak tam tersini yapıyor. Bütçe tasarısı, kamu sektörünü doğrudan etkileyen 54 milyar avroluk sert tasarruf önlemleri öngörüyor: eğitim çalışanlarının maaşlarının kapsamlı biçimde dondurulması ve yaklaşık 4.000 öğretmen kadrosunun kaldırılması planlanıyor. Hükümet bunu demografik gerilemeyle (çocuk sayısındaki azalmayla) gerekçelendiriyor, ancak sendikalar bunun eğitimin kalitesini tamamen yok edeceğini söylüyor. [1, 2, 3, 4, 5]

4. Sonuçların gerilemesi ve eşitsizlik

Uluslararası PISA değerlendirmelerinin resmî sonuçları, son on yılda matematik ve okuma alanlarında düşük bilgi düzeyine sahip Fransız öğrencilerin oranının %11–12 arttığını, buna karşılık başarılı öğrencilerin oranının önemli ölçüde azaldığını gösteriyor. Ayrıca Fransız eğitim sistemi, dünyadaki en yüksek sosyal eşitsizlik düzeylerinden birini sergiliyor: yoksul ailelerden ya da göçmenlerin yoğun yaşadığı banliyölerden gelen çocukların kaliteli bilgi edinmesi, varlıklı ailelerin ve giderek daha sık pahalı özel liselere yönelen öğrencilerin aksine, birkaç kat daha zor. [1, 2, 3]

Bu gerçekler göz önüne alındığında, Fransız eğitim sisteminin krizi tamamen gerçek. Lise öğrencilerinin protestoları, ergenlerin her gün gördüklerine verdikleri tepki: öğretmen olmadığı için dersler iptal ediliyor, okul binaları eskimiş durumda ve sınıflar tıklım tıklım. [1, 2, 3]