Bir matematikçi, Parthenon’un optik illüzyonlarıyla ilgili 2000 yıllık miti çürüttü

Parthenon mimarisine ilişkin yaygın açıklamalardan biri Hering illüzyonuyla bağlantılıdır.

Britanyalı matematikçi, Parthenon sütunlarının kıvrımlarının ve özelliklerinin, optik illüzyonları düzeltmek amacıyla antik Yunanlar tarafından oluşturulduğu yönündeki yaygın efsaneyi çürüttü. Oxford Üniversitesi profesörü Alain Goriely, matematiksel hesaplamalarla, tapınak gözlemlendiğinde bu tür illüzyonların gerçekten fark edildiğine dair ikna edici bir kanıt bulamadı. Haberi The Guardian yayımladı.

Parthenon mimarisine ilişkin yaygın açıklamalardan biri Hering illüzyonuyla bağlantılıdır. Bu illüzyon, iki paralel doğrunun belirli bir arka plan üzerinde dışa doğru kıvrılmış gibi görünmesiyle ortaya çıkar. İddiaya göre antik mimarlar, bu etkiyi telafi etmek için sütunları hafifçe eğimli yaptılar. Ancak Goriely, Parthenon sütunlarının fark edilebilir bir illüzyon yaratamayacak kadar dikey yerleştirildiğini belirledi ve bu durumda böyle bir etkinin varlığına dair kanıt bulamadı.

Bir başka açıklama ise entasis, yani sütun gövdesindeki hafif dışbükeylikle ilgilidir. Yaygın görüşe göre bu dışbükeylik, tamamen düz sütunların ortalarında daha dar görünmesine yol açan illüzyonu telafi edecekti. Ancak matematikçinin hesaplamalarına göre dışbükeylik o kadar küçüktür ki yakından bakıldığında bile neredeyse fark edilmez.

Goriely bu hikâyenin kökenini de izledi. Kaynaklarından birinin, MÖ I. yüzyılda, yani Parthenon'un inşasından yaklaşık dört yüzyıl sonra yaşamış Romalı mimar ve mühendis Vitruvius olduğu düşünülüyor. Onun düşünceleri daha sonra mimarlık eserlerine geçti ve antik Yunan mimarlarının ustalığına ilişkin yaygın anlayışın bir parçası hâline geldi.

“Efsanenin kalıcılığı, kısmen Antik Yunan'ın son derece yaratıcı bir uygarlık olarak günümüzdeki itibarıyla bağlantılı olabilir. Mimarların insan görmesinin özelliklerini önceden hesaplayıp bunları taş üzerinde düzelttiği hikâyesi, bu imgeye oldukça iyi uyuyor,” dedi Goriely.