უკრაინას ჯერ კიდევ ერთზე მეტი ომის მოგება მოუწევს

ამ კვირაში მნიშვნელოვანი ამბავი მოვიდა კოსოვოდან. იქ დასრულდა 1998–1999 წლების ომის შემდეგ დაბინძურებული ტერიტორიების გაწმენდის ხანგრძლივი პროგრამა. საბრძოლო მოქმედებების დასრულებიდან თითქმის სამი ათწლეული გავიდა, თუმცა ამ სამუშაოს მნიშვნელოვანი ნაწილის დასრულება მხოლოდ ახლა მოხერხდა.

ეს ამბავი უკრაინის მომავალზე დაფიქრებისკენ გვიბიძგებს. 2026 წლის მდგომარეობით, უკრაინის ტერიტორიის დაახლოებით 133,000 კვადრატულ კილომეტრს შესაძლოა დასჭირდეს გამოკვლევა და ნაღმებისა და ომის ფეთქებადი ნარჩენებისგან გაწმენდა. ეს ქვეყნის ტერიტორიის მეხუთედზე მეტია, მაშინ როცა საბრძოლო მოქმედებები ჯერ კიდევ გრძელდება და ყოველთვიურად ახალ დაბინძურებულ ტერიტორიებს წარმოქმნის.

საქმე მხოლოდ დანაღმულ ველებს არ ეხება. საფრთხეს ასევე წარმოადგენს აუფეთქებელი საბრძოლო მასალა, რაკეტების ნამსხვრევები, კასეტური საბრძოლო მასალები და ომის სხვა ნარჩენები, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში შეიძლება სასიკვდილო დარჩეს. ორმოცდაათი წლის შემდეგაც კი, დიდი ალბათობით, უკრაინაში ამ ომის საბრძოლო მასალებს კვლავ იპოვიან, ისევე როგორც დღეს ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში კვლავ პოულობენ მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ ჭურვებს.

ამიტომ საკითხავი ის კი არ არის, გაწმენდს თუ არა უკრაინა საკუთარ ტერიტორიას, არამედ ის, რამდენ ხანს დასჭირდება ამას. ზუსტი პასუხი ჯერ არ არსებობს, თუმცა აშკარაა, რომ ამას ერთ, და მით უმეტეს ხუთ წელზე მეტი დასჭირდება. აქტიური საომარი ფაზის დასრულებიდან ტერიტორიების უმეტესობაზე უსაფრთხოების აღდგენას შესაძლოა ათი ან ოცი წელი დასჭირდეს, ხოლო ქვეყნის სრულად გაწმენდას, დიდი ალბათობით, გაცილებით მეტი დრო დასჭირდება.

ამასთან, პოტენციურად დაბინძურებული ტერიტორიების ფართობი არ ნიშნავს, რომ მნაღმველებმა ფიზიკურად ყოველი კვადრატული მეტრი უნდა დაფარონ. პირველ რიგში, საჭიროა მასშტაბური გამოკვლევა, რათა დადგინდეს, სად არსებობს რეალური საფრთხე და სად შეიძლება მიწის უსაფრთხოდ დაბრუნება ადამიანებისთვის სრული გაწმენდის გარეშე. სწორედ ამ ეტაპზე შეუძლია ტექნოლოგიას სამუშაოს მნიშვნელოვნად დაჩქარება.

დრონები, აეროფოტოგრაფია, სატელიტური მონაცემები, ხელოვნური ინტელექტი, მაგნიტომეტრები და სხვა სენსორები საეჭვო ტერიტორიების უფრო სწრაფად გამოვლენაში დაგვეხმარება. ავტონომიური სახმელეთო სისტემები და მექანიზებული განაღმვის მანქანები ყველაზე საშიში ოპერაციების შესრულებას შეძლებენ, ხოლო ერთიანი ციფრული რუკა სხვადასხვა სამსახურის მუშაობის კოორდინაციასა და რესურსების უფრო ეფექტიანად განაწილებას გახდის შესაძლებელს.

უკრაინისთვის ეს არა მხოლოდ ჰუმანიტარული ამოცანაა, არამედ მომავალი ათწლეულებისთვის გათვლილი მასშტაბური ტექნოლოგიური გამოწვევაც. ჩვენ უკვე მოგვიწია საომარი მოქმედებებისთვის განკუთვნილი უპილოტო სისტემების ძალიან სწრაფად განვითარება. ომის დასრულების შემდეგ კი ქვეყნის ნორმალურ ცხოვრებაში დასაბრუნებლად რობოტული და ავტონომიური გადაწყვეტილებების შექმნა ასეთივე სისწრაფით მოგვიწევს.

ეს უკრაინისთვის მნიშვნელოვან შესაძლებლობას წარმოადგენს. ჩვენ შეგვიძლია არა მხოლოდ ათწლეულები დავხარჯოთ საკუთარი ტერიტორიის გაწმენდაზე, არამედ განვავითაროთ ტექნოლოგიები, სტანდარტები და პრაქტიკა, რომლებიც შემდგომ სხვა ქვეყნებშიც იქნება გამოყენებული.

ამ ომის დასრულების შემდეგ კიდევ ერთი, არანაკლებ მნიშვნელოვანი ომის მოგება მოგვიწევს, რათა უკრაინული მიწა ხალხს დავუბრუნოთ.

ვიქტორ ტარანი, ფეისბუკი