„ეს ჩემთვის საუკეთესო დრო იყო“

როგორ გადაიყვანა ბელარუსმა ქალმა 81 წლის დედა პოლონეთში.

როდესაც, 2020 წლის შემდეგ, ელენამ (სახელი შეცვლილია) გადაწყვიტა, ოჯახთან ერთად ბელარუსიდან პოლონეთში წასულიყო, დედის იქ დატოვება არასდროს განუხილავს: ისინი მთელი ცხოვრება ერთად ცხოვრობდნენ. ელენამ ქალს დემენციის ნიშნები შეამჩნია, თუმცა ბელარუსში მას დიაგნოზი არასდროს დაუსვეს. ეს მხოლოდ პოლონეთში მოხდა. სამი წლის შემდეგ ის გარდაიცვალა. ელენამ MOST-ს მოუყვა გადასახლებაზე, დიაგნოზზე, დედის ცხოვრებაზე მოხუცთა თავშესაფარში და მის დაკარგვაზე.

ელენამ ეჭვი მაშინ შეიტანა, რომ დედას ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა, როდესაც ისინი ჯერ კიდევ ბელარუსში ცხოვრობდნენ. ქალი ერთსა და იმავეს რამდენჯერმე იმეორებდა და ავიწყდებოდა, რა თქვა და რა გააკეთა. ერთხელ მან აგარაკზე შენახული მცენარეთა სამკურნალო საშუალების ჭურჭელი რძის ბოთლადაც კი მიიჩნია.

— ეს ჯერ ყველაზე მძიმე სტადია არ იყო, მაგრამ უკვე ავიწყდებოდა, სად იყო სახლი. გვერდიგვერდ ორი მსგავსი სახლი გვქონდა და დედა ზოგჯერ არასწორ სახლში შედიოდა. იმ შემთხვევის შემდეგ ის მაშინვე საავადმყოფოში მოათავსეს, იმ განყოფილებაში, სადაც, ჩვეულებრივ, თვითმკვლელობის მცდელობის მქონე პაციენტები იმყოფებიან. ფსიქიატრი მას რამდენჯერმე ესაუბრა, რათა დაედგინა, ეს განზრახ გააკეთა თუ შემთხვევით, — იხსენებს ელენა.

თუმცა იადვიგას ბელარუსში ოფიციალური დიაგნოზი არასდროს დაუსვეს. ნევროლოგებმა MRI და სხვა გამოკვლევები ჩაატარეს, მაგრამ მის ქცევაში ცვლილებები ასაკს მიაწერეს.

ოჯახი გადასასვლელად დაახლოებით ორი წლის განმავლობაში ემზადებოდა. ელენას პოლონური ფესვების საფუძველზე პოლონელის ბარათის მიღება სურდა. იადვიგა ეთნიკურად პოლონელია, მაგრამ, როგორც ბევრ სხვას, საბჭოთა დოკუმენტებში მასაც ბელარუსად უთითებდნენ. მისი პოლონური წარმოშობის პირდაპირი დამადასტურებელი საბუთი არ არსებობდა, ამიტომ მათ პოლონური მხრიდან დოკუმენტების შეგროვება მოუწიათ, მამის სამხედრო მოწმობამდე.

როდესაც ოჯახმა პოლონელის ბარათის მისაღებად განაცხადის შეტანა დაიწყო, იადვიგა 81 წლის იყო.

— როდესაც კონსულმა ის დაინახა — ასეთი ლამაზად ჩაცმული პატარა ბაბუაწვერა, 81 წლის, ბლუზასა და თეთრ ქვედაბოლოში — სტანდარტული გასაუბრება არ ჩაუტარებია. შეხედა და თქვა: „დედა აქ დასვით, მე თქვენ დაგელაპარაკებით“.

გამგზავრებამდე დაახლოებით ორი-სამი თვით ადრე იადვიგამ გააცნობიერა, რომ გადასვლა გარდაუვალი იყო. ელენას თქმით, მას წასვლა ნამდვილად არ სურდა. თუმცა საბოლოოდ ოჯახი ერთად გაემგზავრა პოლონეთში.

პოლონეთის საზღვარზე უკან წაყვანა მოითხოვა

პოლონეთში მგზავრობა ოჯახისთვის რთული აღმოჩნდა — 30-გრადუსიან სიცხეში ისინი დაახლოებით 30 საათის განმავლობაში მგზავრობდნენ.

— საზღვართან, ბრესტში, სადღაც, ყვიროდა, აქ დამტოვეთო. იმ დროს არანაირ წამალს არ ვიღებდით და ძალიან რთული იყო. სანამ ეძინა, ყველაფერი კარგად იყო; შემდეგ კი უკან წაყვანას მოითხოვდა, — იხსენებს ელენა.

ფსიქიატრმა საათის ციფერბლატის დახატვა შესთავაზა

რთული მგზავრობის მიუხედავად, პოლონეთში ცხოვრებასთან შეგუებამ მოულოდნელად კარგად ჩაიარა.

— მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ის იყო, რომ ეკლესია ფეხით ხუთი წუთის სავალზე ყოფილიყო. ბინა სწორედ ამის გათვალისწინებით შევარჩიეთ, რომ დედას შორს სიარული არ დასჭირვებოდა. დღეში ერთხელ ან ორჯერ ესწრებოდა მსახურებას — ეს იყო მისი ცხოვრება.

სწორედ მაშინ იპოვა ოჯახმა პოლონეთში ფსიქიატრი, რომელმაც ზუსტი დიაგნოზის დასმა შეძლო — დემენცია.

— მან საათის ციფერბლატი დახატა: შუაში წრე, ირგვლივ კი ყველა ციფრი, ერთმანეთში არეული. რომ დავინახე, მივხვდი: სულ ეს არის, ყველაფერი დასრულდა. ამავდროულად, დედას ჯერ კიდევ ახსოვდა შვილების სახელები და ის, რომელ წელს დაიბადა. ექიმთან საუბარი დაახლოებით ორმოცდაათი წუთი გაგრძელდა, რის შემდეგაც მან თქვა: თქვენი სტადია საშუალო სიმძიმისაა, მაგრამ მოემზადეთ — უკეთ არ გახდებით. მან თქვა: „დაგინიშნავთ აბებს, რომ პროცესი ცოტათი შეანელოთ“, — იხსენებს ელენა.

ქალი დარწმუნებულია, რომ თუ ბელარუსში დაავადებას დროულად ამოიცნობდნენ და დედას სპეციალისტებთან გადაამისამართებდნენ, მათ კიდევ რამდენიმე წელი ექნებოდათ: „რაც უფრო ადრე იწყებ მკურნალობას, მით უფრო დიდხანს რჩება ადამიანი საკუთარ თავად“.

დედაზე თვალყურის სადევნებლად ელენამ ტელეფონში მშობელთა კონტროლის ფუნქცია ჩართო.

— ვიცოდი, სად მიდიოდა და როგორ მიდიოდა იქ. რამდენჯერმე უბანში უკან გავეკიდე — საბედნიეროდ, დისტანციურად ვმუშაობდი. არ ვიცი, რა მოხდებოდა, ოფისში რომ მემუშავა, — ამბობს ის.

შეგუებას ყოფითმა მარტივმა ზომებმაც შეუწყო ხელი, მაგალითად, გადასვლის შემდეგ პირველ პერიოდში ბინაში გაკრულმა ჩანაწერებმა: შესასვლელ კარზე ეწერა — „მარტო გარეთ არ გახვიდე“; სამზარეულოსა და სხვა ადგილებში კი შეხსენებები იყო, თუ რა სად იდო.

— ვფიქრობ, მან მხოლოდ მგზავრობისას იტირა — დაახლოებით თორმეტი საათის შემდეგ, როდესაც მიხვდა, რომ რაღაც რიგზე ვერ იყო. დედა ძალიან კომუნიკაბელური ადამიანია და პოლონეთში სწრაფად გაიჩინა ახალი ნაცნობები.

მოგვიანებით ელენამ დედისთვის თანამგზავრი იპოვა. უკრაინელი ქალი იადვიგას კვირაში რამდენჯერმე აკითხავდა და ისინი ერთად სეირნობდნენ და საყიდლებზე დადიოდნენ. ელენას თქმით, ექიმმა თანამგზავრის მომსახურება დამატებითი სოციალიზაციის უზრუნველსაყოფადაც ურჩია, რადგან მისი ცხოვრება ძირითადად იუთუბითა და ეკლესიით შემოიფარგლებოდა.

„ჩვენგან ერთ-ერთი უფრო სწრაფად გაგიჟდებოდა“

დროთა განმავლობაში ელენამ გააცნობიერა, რომ 24-საათიანი მოვლის უზრუნველყოფა აუტანელი ხდებოდა.

— ჩვენგან ერთ-ერთი უფრო სწრაფად გაგიჟდებოდა. ვგრძნობდი, რომ ეს მე ვიქნებოდი. ჩემი ქმარი და ქალიშვილი მხარს მიჭერდნენ, მაგრამ 24 საათის განმავლობაში, კვირაში შვიდი დღე ზრუნვა მართლაც საშიში იყო. ისე ვიღლებოდი, რომ აღარავისთან საუბარიც კი აღარ მინდოდა, — აღიარებს ელენა.

მისი ხანდაზმული დედის მდგომარეობა კვლავ უარესდებოდა: ნაცნობი მარშრუტების გარეთ გზის პოვნა უჭირდა, შეუკავებლობა აწუხებდა და უძილო ღამეებს გარდერობში არსებული ყველა ტანსაცმლის ჩაცმაში ატარებდა.

— ზოგჯერ ამ შრიალის მოსმენაც კი საშიში ხდებოდა, როდესაც ხვდებოდი, რომ იმდენად გეშინოდა, შიგნით შესვლა და იმის ნახვა, რა ხდებოდა, — ამბობს ელენა.

„იქ მცხოვრები ქალები ისეთი საყვარლები იყვნენ, თითოეული თავის პატარა სამყაროში: შეიძლებოდა ღამით მაკიაჟი გაეკეთებინათ, ხელჩანთა აეღოთ და მაღაზიაში წასულიყვნენ“

ასე მივიდა ოჯახი დედის მოვლის სახლში მოთავსების გადაწყვეტილებამდე. ამისთვის მათ ოჯახის ექიმისგან დიაგნოზის დამადასტურებელი ცნობა უნდა აეღოთ. ელენა ერთ მნიშვნელოვან დეტალზე აფრთხილებს: ადამიანს მოვლის სახლში მიღება მხოლოდ მაშინ შეუძლია, სანამ ჯერ კიდევ თავად შეუძლია თანხმობაზე ხელის მოწერა. თუ ადამიანს ხელის მოწერა არ სურს ან ამის უნარი უკვე აღარ აქვს, მას მოვლის სახლში არ მიიღებენ — ასეთ შემთხვევაში ოჯახმა კანონიერი მეურვეობის მოპოვების პროცესი უნდა გაიაროს. ეს კი ხანგრძლივი პროცესია.

იადვიგამ თანხმობის დოკუმენტებს ხელი მოაწერა. ელენამ დედისთვის მოვლის სახლში ცალკე ოთახი იქირავა — არ სურდა, ოთახი სხვასთან გაეზიარებინა, რათა მისი ღამით მოუსვენრობა სხვა მცხოვრებლებს არ შეწუხებოდათ. ერთი თვის ყოფნა 5 000 ზლოტი ღირდა. ფასში შედიოდა კვება და ექიმისა და ექთნების რეგულარული ვიზიტები.

— გოგონები, რომლებიც მას უვლიდნენ — უკრაინიდან და პოლონეთიდან — ისეთი კეთილები იყვნენ; ამას ვერასდროს წარმოვიდგენდი. იქ მცხოვრებთა დაახლოებით 80% დედაჩემის მსგავსი იყო — ისეთი საყვარლები, თითოეული თავის პატარა სამყაროში, რომლებსაც, მაგალითად, შეეძლოთ ღამით მაკიაჟი გაეკეთებინათ, ხელჩანთა აეღოთ და მაღაზიაში წასვლა ეცადათ.

ელენასთვისაც კი, მოვლის დაწესებულებაში გატარებული სამი თვე მის ცხოვრებაში მოულოდნელად ნათელ პერიოდად იქცა.

— ალბათ, ეს იყო საუკეთესო დრო, რომელიც მასთან გავატარე იმ მდგომარეობაში, რომელშიც ის იმყოფებოდა. შაბათ-კვირას ვაკითხავდი და ვსაუბრობდით. აღარ იყო ის დაგროვილი ბრაზი, რომელსაც საკუთარი უმწეობა იწვევდა. ის ერთი ან საათ-ნახევარი, რომელსაც დედასთან ვატარებდი, სრულიად განსხვავებული ხარისხის იყო, — ამბობს ელენა.

აბებმა მას საკმაოდ ნორმალური ცხოვრების წელიწად-ნახევარი აჩუქა

იადვიგამ მოვლის დაწესებულებაში სამი თვე იცხოვრა. შემდეგ გარდაიცვალა.

— ლოგინად ჩავარდნის სტადიამდეც კი არ მიუღწევია. გარდაცვალებამდე მხოლოდ სამი დღე იყო ლოგინად ჩავარდნილი — ეს სრულიად მოულოდნელად მოხდა. ექიმმა განმარტა, რომ დაავადების მიმდინარეობა სხვადასხვაგვარი შეიძლება იყოს: ზოგი ადამიანი წლების განმავლობაში რჩება ლოგინად ჩავარდნილი, სხვებისთვის კი ყველაფერი მოულოდნელად მთავრდება.

იადვიგა პოლონეთში დაკრძალეს.

— აქ არავინ გირეკავს და ჭკუიდან არ გადაჰყავხარ, როგორც ბელარუსში, სადაც ადამიანი ძლივს არის გარდაცვლილი და უკვე ათი სამგლოვიარო ბიურო გირეკავს, — ამბობს ის. — ახლომახლო დაკრძალვის სააგენტო თავად მოვძებნე და დავურეკე — მითხრეს: „პრობლემა არ არის, უბრალოდ მისამართი გვითხარით და ყველაფერს ჩვენ მივხედავთ“.

პოლონეთის მთავრობამ ელენას დაკრძალვისა და სხვა საჭირო ხარჯებისთვის დახმარება გადაუხადა — იმ დროს დაახლოებით 4 000 ზლოტი.

— ღმერთს მადლობა იმ ექიმისთვის და იმ აბებისთვის, რომლებმაც კიდევ წელიწად-ნახევარი საკმაოდ ნორმალური ცხოვრება გვაჩუქა — როცა ადამიანს საკუთარი თავის მოვლა და ცოტაოდენი ფაფის მომზადება შეუძლია. ბელარუსში, სადაც მე ვმუშაობდი ოფისში და ყველანი სახლიდან გავდიოდით, ასეთი დრო უბრალოდ არ გვექნებოდა. საბოლოოდ, ყველაფერი ისე გამოვიდა, როგორც გამოვიდა. და ღმერთს მადლობა.