ევროკავშირი ყველაზე პერსპექტიული კანდიდატებისთვის წევრობის სამოქმედო გეგმებს ადგენს

ბრიუსელი — ევროკავშირი ამზადებს წინადადებებს, რომელთა თანახმადაც ბლოკში გაწევრიანებასთან ყველაზე ახლოს მყოფ ოთხ ქვეყანას წევრობისკენ მიმავალი მკაფიო, ეტაპობრივი გზა მიეცემა — მაშინ, როცა დანარჩენები უკან ჩამორჩებიან.

მონტენეგროსთვის, უკრაინისთვის, მოლდოვისა და ალბანეთისთვის მიზნობრივი „გზამკვლევების“ შემოღება განიხილება, განუცხადა შემოთავაზებული პროექტების მომზადებაზე მომუშავე ევროკომისიის ორმა მაღალჩინოსანმა POLITICO-ს, როგორც ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე პროცესის დაჩქარების მცდელობის ნაწილი. მათ სენსიტიურ გეგმებზე საუბრის უფლება ანონიმურობის პირობით მიეცათ.

ეს ოთხი ქვეყანა ევროკავშირში გაწევრიანების ფავორიტებად მიიჩნევა, თუმცა კვლავ ნელი პროგრესისა და გაურკვეველი ვადების წინაშე დგანან — უცნობია, როდის შეიძლება ისინი ოფიციალურად მიიღონ. მიუხედავად იმისა, რომ ბრიუსელი დიდი ხანია მხარს უჭერს მათ განაცხადებს წევრობაზე, გზამკვლევები პირველად მისცემს მათ გარანტიას, რომ აუცილებელი რეფორმების გაგრძელების შემთხვევაში ისინი მიღებულ იქნებიან — და მოლაპარაკებების დასრულებისთვის საორიენტაციო ვადებსაც შესთავაზებს.

ერთ-ერთი ოფიციალური პირის თქმით, გზამკვლევები უფრო ნათლად განსაზღვრავს, კონკრეტულად რას მოელიან თითოეული კანდიდატი ქვეყნისგან, ასევე შექმნის ვალდებულებებს ამჟამინდელი წევრებისთვის, რომლებმაც პროცესის წინსვლას თანხმობა უნდა მისცენ. გეგმები ასევე ადგენს სავარაუდო თარიღებს რეფორმების ჯგუფების, ე.წ. „მოლაპარაკებების კლასტერული ეტაპების“, ოფიციალურად დასრულებისთვის — ეს წევრობისკენ მიმავალ გზაზე მნიშვნელოვანი ეტაპებია.

კომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა სექტემბრის დასაწყისში, კავშირის მდგომარეობის შესახებ გამოსვლისას, პირობა დადო, რომ მიზნობრივ მხარდაჭერას აღმოუჩენდა კანდიდატ ქვეყნებს, „რომლებმაც ყველაზე მეტ პროგრესს მიაღწიეს“.

თუმცა, ოფიციალურმა პირებმა დაადასტურეს, რომ ამ ეტაპზე გზამკვლევები არ მიეცემათ პროცესის უფრო ადრეულ ეტაპზე მყოფ სხვა კანდიდატ ქვეყნებს, მათ შორის კოსოვოს, ჩრდილოეთ მაკედონიასა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას. არც საქართველოს, თურქეთსა და სერბეთს, რომელთა განაცხადების წინსვლა დემოკრატიული და სასამართლო უკუსვლის შესახებ შეშფოთების გამო შეჩერდა.

კომისიის წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ ახალი გზამკვლევები „წევრობაზე მოლაპარაკებების დასრულებისკენ მიმავალ გზას განსაზღვრავს. ისინი ჩამოაყალიბებს მკაფიო პრიორიტეტების სიას — ვადებსა და შესასრულებელ ამოცანებს, რათა ყველაზე წინწასულმა კანდიდატებმა აუცილებელი რეფორმები დაასრულონ“.

„გეოპოლიტიკური აუცილებლობა“

ევროკავშირის ლიდერები სულ უფრო მეტად უყურებენ სხვა, ვაჭრობის მხარდამჭერ დემოკრატიებს, განსაკუთრებით საკუთარ სამეზობლოში, გაერთიანებულ სახელმწიფოებთან პარტნიორული ურთიერთობების ფონზე, ჩინეთის მტრული პრაქტიკისა და მოსკოვიისგან მომდინარე საფრთხეების პირობებში. ოფიციალურ პირებს აწუხებთ, რომ ევროკავშირში გაწევრიანებას ძალიან დიდი დრო სჭირდება, რის გამოც პოტენციურად ახალ წევრებს შესაძლოა იმედგაცრუება დაეუფლოთ ან მეტოქეებმა წევრობისკენ სწრაფვაზე უარი ათქმევინონ.

ეს ნაბიჯი ევროკავშირის „გაფართოებამდელი“ პოლიტიკის ცალკეულ გადახედვას ემთხვევა. ოფიციალური პირების აზრით, კანდიდატ ქვეყნებს ბლოკში „თანდათანობითი ინტეგრაციისკენ“ უკეთესი გზა უნდა შესთავაზონ — ისეთი, რომელიც ეკონომიკურ სარგებელსა და ერთობლივ პროექტებზე წვდომას გამოიყენებს პროგრესისთვის მათ დასაჯილდოებლად. ეს პოლიტიკის გადახედვა, რომელსაც ფონ დერ ლაიენის მრჩეველი ალექსანდრ ადამი ხელმძღვანელობს, მაღალი რანგის ოფიციალურ პირებს 6 ოქტომბერს წარედგინება; მისი მიზანია, მათი განაცხადების განხილვის მიმდინარეობისას ისინი ევროკავშირისკენ მიმავალ გზაზე შეინარჩუნოს.

„გაფართოება … კვლავ გეოპოლიტიკურ აუცილებლობად რჩება. თუმცა, გაწევრიანებას დრო სჭირდება“, — ნათქვამია გაფართოებამდელი გადახედვის დოკუმენტის პროექტში, რომელიც POLITICO-მ ნახა. „კანდიდატმა ქვეყნებმა უნდა გაიარონ მკაცრი, დამსახურებაზე დაფუძნებული პროცესი და განახორციელონ მასშტაბური და მდგრადი რეფორმები. ეს დრო სრულად, სტრატეგიული მიზნებისთვის უნდა იქნას გამოყენებული — როგორც კავშირის უფრო დიდი წევრობისთვის მოსამზადებლად, ისე ორმხრივი ინტერესის სფეროებში თანდათანობითი ინტეგრაციის გასაღრმავებლად.“

ამ გადახედვის ფარგლებში ფონ დერ ლაიენი და გაფართოების საკითხებში კომისარი მარტა კოში შესთავაზებენ ცვლილებებს ბლოკის შიდა ფუნქციონირებაში, რათა უზრუნველყოფილი იყოს დამცავი მექანიზმების არსებობა, რომლებიც ახალ წევრებს საკვანძო პოლიტიკის შეფერხებაში ან თავიანთ ვალდებულებებზე უარის თქმაში ხელს შეუშლის. ცვლილებები შეიძლება მოიცავდეს საგანგებო დებულებებსა და გარდამავალ პერიოდებს, სანამ წევრობის გარკვეული უფლებები სრულად მიენიჭებათ.

„პოლიტიკის გადახედვები აჩვენებს, რომ კავშირს უფრო დიდი წევრობის მიღება მიზნობრივი ადაპტაციების მეშვეობით შეუძლია, ძირითადად, მოქმედი ხელშეკრულებების ფარგლებში“, — ნათქვამია პროექტში, სადაც აღნიშნულია, რომ გაფართოებასთან დაკავშირებული შეშფოთების გასაქარწყლებლად ევროკავშირის ძირითადი კანონების შეცვლა საჭირო არ არის.

ეროვნული დედაქალაქები ახალი წევრების მიღებას ფრთხილად ეკიდებიან, რადგან ზოგიერთ მათგანს დემოკრატიული მმართველობის მხოლოდ რამდენიმე ათწლეულის გამოცდილება აქვს; ამას მოჰყვა უნგრეთის უკუსვლა კანონის უზენაესობის პრინციპების მხრივ ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ვიქტორ ორბანის, დროს და მისი მიერ ვეტოს უფლების გამოყენება ისეთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკის დასაბლოკად, როგორიცაა მოსკოვიის წინააღმდეგ სანქციები და უკრაინის მხარდაჭერა. ევროკავშირის წევრობის პროცესში კანდიდატი ქვეყნების წინსვლას მოქმედი წევრების ერთსულოვანი მხარდაჭერა სჭირდება.

ეროვნული ლიდერები იმსჯელებენ, როგორ და რა სისწრაფით შეიძლება ახალი წევრების მიღება 15 ოქტომბრიდან ბრიუსელში გამართულ ორდღიან სამიტზე; თავის მხრივ, კომისია მათგან პროცესის დაჩქარების პოლიტიკურ მხარდაჭერას მოითხოვს. ევროპის საბჭო გამართავს „სტრატეგიულ დისკუსიას გაფართოებისა და შიდა რეფორმების შესახებ“, როგორც დღის წესრიგის პროექტი აჩვენებს.

კოშმა POLITICO-ს ამ თვის დასაწყისში განუცხადა, რომ იმედი აქვს, შემოთავაზებული ცვლილებები და ლიდერებთან მოლაპარაკებები წლების განმავლობაში შენელებული პროგრესის შემდეგ „გაფართოების შემოდგომას“ შექმნის.

ფონ დერ ლაიენი ამ კვირაში დასავლეთ ბალკანეთში მიემგზავრება მონტენეგროს, ალბანეთის, ჩრდილოეთ მაკედონიისა და კოსოვოს ლიდერებთან მოლაპარაკებებისთვის. თუმცა ის არ ეწვევა ბოსნია და ჰერცეგოვინას, ისევე როგორც სერბეთს — ორივე ქვეყანაში ეროვნული არჩევნები მიმდინარეობს.